Sporcularda Kalça Sıkışma Sendromu

Dr. Ali Balcı & Prof. Dr. Emin Ergen

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Spor Hekimliği Anabilim Dalı

Kalça eklemi (femoroasetabular) sıkışma (FAS), bacak kemiğinin (femur) baş kısmının ve kısmen boynunun kalça eklemi çukurunun kenarlarıyla (asetabulum) sürtünmesine ve bunun sonucunda kalça ekleminde kıkırdak halka (labrum) bozulması ve yırtılmasına, ileri dönemlerde ise kireçlenmeye (artroza) neden olabilecek dejeneratif değişikliklerle kendisini gösteren bir sorundur. FAS daha çok genç ve orta yaşlı bireylerde, genellikle belirgin bir ortaya çıkaran etken öyküsü olmayan, sinsi başlangıçlı kasık ve kalça ağrılarıyla karşımıza çıkar. Erken dönemlerde ağrı sürekli değildir ve genellikle aktivite ile tetiklenir.

Femoroasetabular sıkışmanın 3 tipi vardır:

Sporcularda görülme sıklığı ile ilgili net rakamlar olmamakla birlikte son zamanlarda ayırıcı tanı yapılırken daha çok göz önünde bulundurulduğu için kalça problemleri içinde hiç de azımsanmayacak bir oranda olduğu görülmektedir.

Kalça ekleminin tekrarlayan kapanma (fleksiyon) ve içe dönme (internal rotasyon) hareketlerine maruz kaldığı spor dallarında daha sık görüldüğü düşünülmektedir. FAS’ın sık görüldüğü spor dallarından bir kısmı şunlardır:

• Amerikan futbolu
• Binicilik
• Buz hokeyi
• Bale
• Futbol
• Golf
• Kayak
• Mücadele Sporları
• Sörf
• Tenis
• Yoga

Son zamanlarda spora yönlendirme erken yaşta olmakta ve yüksek düzeyde antrenmanlara başlanmaktadır. Bu durum kalça ekleminde önemli yüklenmelere yol açabilmektedir. Çocuk yaştaki futbolcular ile sporcu olmayan çocuklar bir araştırmada karşılaştırılmış ve hörgüç tip kalça yapılarının ve buna bağlı sorunların spor yapan grupta daha sık olduğu bulunmuştur. Bu çalışmadan çıkan bir başka sonuç ise kalçada sıkışma tipi sorunlara neden olabilecek değişikliklerin 13 yaşından itibaren başlaması olasılığıdır. Kalça ağrısı ile başvuran çocuk sporcularda kalça sıkışma sorununun ayırıcı tanıda düşünülmesi erken tanıda önemlidir.

FAS tanısının gecikmesi sporcularda erken yaşta kalça ekleminin artrozuna neden olacağı gibi aktif spor yaşamlarında da performans düşüklüğüne neden olabilir. Kalçasında sıkışması olduğu geç saptanan sporcuların önemli bir kısmında aktivitede sınırlanma ortaya çıktığı bulunmuştur. Bu sınırlılık daha çok kalça ekleminin içe döndürülmesindeki zorluklar şeklinde ortaya çıkmaktadır.

Kalçada sıkışma ilk olarak 1957 yılında tanımlanmasına karşın tanısı hala atlanabilen sorunlar arasındadır. Erken tanı kalça ekleminin uzun vadede korunması için çok önemlidir. Tanısı genellikle şu hastalıklarla karışır:

• Kalça gelişim sorunları
• Kiriformis Sendromu
• Sporcu fıtığı
• Trokanterik bursit
• Kalça fleksör tendinopatileri

Tanı klasik olarak öykü, fizik muayene ve görüntüleme yöntemleriyle konur. Öyküde spor sonrası veya günlük hayatta kalça ağrısın olması, bu ağrının özellikle kalça bükme ve çevirme sırasında olması FAS’ı akla getirmelidir. Fizik muayenede kalça ekleminin hareket açıklığı da değerlendirilir ve diğer taraf ile karşılaştırılır. Eklem hareket açıklığının normale göre kısıtlılığı ve ya ağrılı olması pozitif bulgulardır. Kalçanın ön tarafındaki sıkışmanın değerlendirmesi için kalça 90 derece fleksiyonda iken internal rotasyon ve adduksiyona zorlanır. Ağrının varlığı pozitif bulgudur. Arka taraftaki sıkışmada ise kalça ekstansiyonda iken dış rotasyona zorlanır. Ağrının varlığı pozitif bulgudur. Kalçanın direkt ve kurbağa pozisyonundaki grafileri kemik yapılardaki anatomik bozukluğu değerlendirmede değerlidir.

Manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile kalça ekleminde meydana gelen ikincil dejeneratif değişiklikler görüntülenebilir. Özellikle kıkırdak yapıların bozulmasına ait erken dönem değişiklikleri MRG ile izleme şansı bulunmaktadır.

Hastalığın mekanizmasında kemik yapıdaki değişiklikler olduğu için tedavi genellikle cerrahidir. Cerrahi işlem açık ve ya artroskopik olarak yapılabilir. Cerrahi sonrası, yapılan işleme bağlı olarak, uygun rehabilitasyon ile 10 -12 hafta sonra spora dönüş sağlanır.